ปลาไทโช ซันเก้  หนึ่งใน Big Three  ที่ถึงแม้ว่าจะมีต้นกำเนิด  หลังปลาโคฮากุถึงศตวรรษเศษ แต่ก็มีความเป็นมาที่น่าสนใจ ตลอดจนผ่านวงล้อแห่งการพัฒนาสายพันธุ์  (Bloodline)  ที่ยาวนานไม่แพ้กัน  ปลาสามสีแห่งยุคไทโชมีประวัติความเป็นมาอย่างไร เชิญติดตามรายละเอียดได้เลยครับ สายพันธุ์ซันเก้ (SANKE BLOODLINE)
สายพันธุ์โทราโซ สายพันธุ์ซาดาโซะ สายพันธุ์จินไบ สายพันธุ์คิชิไน สายพันธุ์มัตซึโนซึเกะ ผู้เพาะพันธุ์กับสายพันธุ์		กำเนิดซันเก้  ในราวปี ค.ศ. 1914  นาย  Heitaro Sato  ในตำบล  Uragara ได้ผสมพันธุ์ปลาคาร์พสีขาวแดง โดยใช้แม่พันธุ์โคฮากุ 1 ตัวกับพ่อพันธุ์โคฮากุ 2 ตัว ซึ่งหนึ่งในพ่อพันธุ์นั้นมีจุดสีดำ 2 จุดปรากฎอยู่ที่บริเวณชายโครงใกล้กับโคนครีบอก ได้ลูกปลาโคฮากุออกมาหลายตัว ปรากฎว่ามีลูกปลาอยู่จำนวนหนึ่งมีจุดสีดำปรากฎขึ้นบนลวดลายขาวแดง  สร้างความแปลกใจให้กับนาย  Sato  มาก  นาย   Sato  ได้ชักชวนเพื่อนนักขายปลาคนหนึ่งมาดู    ซึ่งเพื่อนแนะนำว่า  หากนาย Sato  นำปลาเหล่านี้มาขายปนกับโคฮากุแล้ว   ก็จะทำให้ขายปลาโคฮากุไม่ได้  และให้นำปลา 3   สีชุดนี้  ไปต้มซีอิ๊วกินเป็นอาหารเสีย นาย Sato ได้ทำตามคำแนะนำของเพื่อนโดยทยอยนำปลาเหล่านั้นไปทำเป็นอาหาร  จนเหลือเพียง  3  ตัวสุดท้าย  อย่างไรก็ตามโชคดีที่ลูกชายของนาย Sato  ขอให้เก็บปลา 3  ตัวนี้ไว้ก่อน และนำไปเลี้ยงไว้ ในกระชังลอยน้ำ ซึ่งต่อมานาย  Chuzo Kawakami  จากฟาร์ม Torazo  มาพบเข้าเกิดความสนใจ จึงขอซื้อต่อไปในราคา 3 Sen (1Sen=0.01Yen)  ในปีต่อมา นาย Sato  ได้ทำการผสมพ่อพันธุ์แม่พันธุ์โคฮากุชุดเดิมอีก แต่ผลผลิตที่ได้  มีลูกปลาที่มี  3  สี  ปรากฎขึ้นเพียง 10  ตัวเท่านั้น ต่อมาปี 1916  นาย Heitaro Sato ได้ขายพ่อพันธุ์แม่พันธุ์ชุดนี้ไปให้กับฟาร์ม Chobei  of  Yamanaka ซึ่งได้ใช้พ่อพันธุ์แม่พันธุ์ชุดนี้  ผลิตลูกปลาได้หนึ่งปี  แล้วจึงขายต่อไปให้กับ นาย  Eizaburo Hoshino  แห่ง Takezawa ในปี 1917  ด้วยราคา 45  เยน ตามตำนานเล่าว่า นาย Eizaburo Hoshino ผู้นี้แหละ คือผู้ที่ให้กำเนิดปลาคาร์พ 3  สี  ขาวแดงดำ  ที่เรียกว่า ไทโช ซันเก้ (Taisho Sanke)  ขึ้นมาเป็นคนแรก   คำว่า Taisho Sanke นั้น ในภาษาญี่ปุ่น เมื่อเขียนเป็นอักขระจีนแล้ว สามารถอ่านอีกอย่างได้เป็น Taisho Sanshoku แต่นิยมเรียกสั้นๆว่า Sanke แปลว่า 3 สี ส่วนTaisho นั้นแสดงให้เห็นว่าปลาชนิดนี้กำเนิดขึ้นในสมัยราชวงศ์ Taisho (ค.ศ 1912-1926) อย่างไรก็ตามบางตำราระบุว่าก่อนหน้านั้นในช่วงกลางยุคราชวงศ์ Meiji (ค.ศ 1868-1912) เคยมีปลา 3  สี ปรากฎขึ้นมา เรียกว่า Yohachi Sanke  ซึ่งผลิตโดยนาย Yohachi Tachikawa  แห่งเมือง Fukuro ใกล้ๆ กับเมือง Niigata  โดยเป็นปลา Sanke ที่มีสีดำเป็นสี Cobalt Blue อยู่บนลวดลายโคฮากุเกิดขึ้นเช่นกัน      . สายพันธุ์โทราโซ (Torazo) กล่าวกันว่า  ปลาคาร์พไทโช  ซันเก้ทุกตัว  ล้วนมีสายเลือด  Torazo  ผสมอยู่ทั้งนั้น ตามประวัติแล้ว Torazo ซื้อลูกปลาซันเก้มาจาก Heitaro Sato ตั้งแต่ปี 1915 แล้ว แต่ก็ยังไม่สามารถผลิตลูกปลาซันเก้ ที่มีคุณภาพได้สายพันธุ์ Torazo  Sanke ที่แท้จริงเกิดขึ้นในปี  1949   โดยนาย  Torakichi   Kawakami  ได้นำแม่พันธุ์ซันเก้   มาจาก  นาย  Eizoburo Hoshino  มาผสมกับพ่อพันธุ์ซันเก้  1   ตัว และพ่อพันธุ์โคฮากุ สายพันธุ์ Yagozen 1 ตัว สามารถผลิตลูกปลาซันเก้ที่มีคุณภาพขึ้นมาเป็นจำนวนมาก   และเป็นที่นิยมแพร่หลายในขณะนั้น  Torazo ใช้พ่อแม่พันธุ์ชุดนี้  ผลิตลูกปลาอยู่เป็นเวลา  4  ปี  พ่อพันธุ์โคฮากุ Yagozen ก็ตายลง  หลังจากนั้นถึงแม้ Torazo จะพยายามหาพ่อพันธุ์  โคฮากุตัวใหม่ที่มีสายเลือด Yagozen มาผสมกับแม่พันธุ์ตัวเดิมอีก ก็ไม่สามารถที่จะผลิตลูกปลาซันเก้ที่มีคุณภาพดีเช่นเดียวกับชุดที่เกิดขึ้นในระหว่างปี 1949-1953 ได้เชื่อกันว่า ผลิตผลซันเก้ ที่ดีของ Torazo  เกิดมาจากพ่อพันธุ์  Yogozen  Kohaku  ตัวนั้นนั่นเอง Torazo Sanke นั้นขึ้นชื่อว่ามีโครงสร้างรูปร่างสวย  และมี  Sumi  หรือสีดำในปริมาณมาก  ซึ่งถือว่าเป็นลักษณะเด่นของปลาซันเก้ทีเดียว  โดยปริมาณสีดำของ Torazo  มีมากกว่าของสายพันธุ์ Kichinai แต่ไม่มากเท่ากับสายพันธุ์ Jinbei กล่าวคืออยู่ประมาณกึ่งกลางของ  Jinbei  กับ Kichinai นั่นเอง มีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า Shima Sanke Shima แปลว่า เส้น  ซึ่งหมายถึงเส้นสีดำ  ที่ปรากฎอยู่บนครีบอกนั่นเอง  นอกจากนั้น Torazo  Sanke  ยังมี  ลักษณะเฉพาะอีกเช่น ลูกปลาบางตัวจะโชว์ลวดลายดำ (Sumi)  บนตัวขณะอายุประมาณ 3 เดือน และจะเริ่มจางหายไปขณะที่มีอายุประมาณ 12  เดือน หลังจากนั้นลวดลายดำจะเริ่มกลับมาปรากฎอีกครั้งเมื่อปลามีอายุ 3 ปี           TOP
		. สายพันธุ์ซาดาโซะ (Sadazo Bloodline) 2 สายพันธุ์ที่ยิ่งใหญ่ของซันเก้ก็คือ Torazo และ Sadazo โดยสายพันธุ์ Sadazo พัฒนาขึ้นในช่วงปี 1951-1952 โดย นาย Sadazo Kawakami  ใน Nigorisawa  ซึ่งแม่พันธุ์ของ Sodazo  เป็นปลาโคฮากุสายพันธุ์ Tomoin  ซึ่งมีจุดดำเล็กๆ ปรากฎ อยู่ ส่วนพ่อพันธุ์  2  ตัวไม่ได้ระบุว่ามาจากที่ใด ลักษณะเด่นของ Sadazo Sanke ก็คือเป็นซันเก้ที่มีลักษณะสมัยใหม่มาก อย่างที่เป็นที่นิยมในปัจจุบัน  ปริมาณของสีดำมีไม่มากนัก  ลวดลายของสีดำมีขนาดย่อมๆ  หรือมีขนาดเล็ก และมีสีดำส่วนหนึ่งที่ฝังซ่อนอยู่ใต้ผิว           TOP      . สายพันธุ์จินไบ หรือ จินเบ (Jinbei Sanke) เกิดขึ้นในช่วงราวปี 1962-1963 โดยใช้แม่พันธุ์จาก Torazo ส่วนพ่อพันธุ์ไม่มีการกล่าวถึง เป็นสายพันธุ์ซันเก้ที่ได้รับความนิยมแพร่หลายมากในอดีต มีลักษณะเด่นคือ มีลวดลายและปริมาณสีดำจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งสีดำจะปรากฎชัดและมีปริมาณมากขึ้นเมื่อนำปลามาเลี้ยงในบ่อปูน ถึงแม้ว่าก่อนหน้านี้จะมีสีดำปรากฎให้เห็นอยู่เพียงเล็กน้อย หลายคนบรรยายถึง Jinbei Sanke ว่ามีปริมาณของสีขาว สีแดง และสีดำ อยู่ในสัดส่วนพอๆกัน ฟาร์มที่ขึ้นชื่อเรื่องการผลิตลูกปลา Jinbei  มากที่สุดคือฟาร์ม Izumiya ปัจจุบันสายพันธุ์ Jinbei  เสื่อมความนิยมลงไปบ้างเมื่อเทียบกับในอดีต แต่ก็ยังมีฟาร์มอีกจำนวนมากที่ยังใช้พ่อแม่พันธุ์ Jinbei อยู่           TOP      . สายพันธุ์คิชิไน (Kichinai Bloodline) เกิดขึ้นประมาณปี 1965  โดยใช้แม่พันธุ์จาก Sadazo และพ่อพันธุ์ 2 ตัวคือ โคฮากุ สายพันธุ์ Tomoin และซันเก้สายพันธุ์ Torazo มีสีแดง (Hi) ปริมาณมากในบริเวณหัว และมักจะมีลวดลายสีแดงเป็นตอนๆ (Step Kohaku) เช่น มีลายแดงที่หัวเป็น  Maruten  (มงกุฎครอบหัว)  เว้นพื้นขาว  ต่อด้วยตอนสีแดง  แล้วก็เว้นพื้นขาวอีกเป็นต้น  บางตัวก็มีสีแดงมากทั้งตัว ในลักษณะของ  Aka Sanke  ลักษณะที่เด่นชัดคือ  ลวดลายดำ (Sumi) จะมีขนาดเล็ก และมีปริมาณไม่มาก   ลายดำมักเกิดอยู่บนพื้นขาวที่เรียกว่า  Tsubo  Sumi   ซึ่งเป็นที่นิยมในระยะหลัง   ฟาร์มที่นิยมผลิต  Kichinai Sanke คือฟาร์ม Miyatora สายพันธุ์ Kichinai นี้ มีการผลิตขึ้นในปริมาณที่ไม่มากนัก หากเทียบกับสายพันธุ์อื่นๆ           TOP      . สายพันธุ์มัตซึโนซึเกะ (Matsunosuke Bloodline) คงต้องกล่าวว่าเป็นสายพันธุ์ซันเก้ที่ดังที่สุดในปัจจุบัน  โดยมีต้นกำเนิดมาจากฟาร์ม Yamamatsu สายพันธุ์   Matsunosuke  เก่า  โดยเริ่มในช่วงปี  1965    แต่ก็ยังไม่มีชื่อเสียง  เท่ากับสายพันธุ์   Matsunosuke ใหม่ซึ่งพัฒนาขึ้นมาในช่วงราวปี 1979 - 1980 โดยการนำเอาน้ำเชื้อของปลาคาร์พสีดำ (Magoi)  พันธุ์ดั้งเดิมซึ่งมีขนาดใหญ่  และมีเกล็ดแบบ Fukurin เข้ามาผสมกับ Matsunosuke Sanke ทำให้ได้ผลิตผลที่เป็นปลาซันเก้ที่สามารถโตได้มาก ปลา Matsunosuke ส่วนใหญ่จะโตได้ถึง 82 - 85 เซนติเมตร หรือกว่านั้น   และยังสามารถรักษาคุณภาพของลวดลายและสีอยู่ได้ ซึ่งในอดีตปลาส่วนใหญ่จะโตได้เพียง 70-75 เซนติเมตรเท่านั้น และหากโตมากมักมีปัญหาเรื่องสีแตกเกิดขึ้น  ลักษณะเด่นของ  Matsunosuke  Sanke นอกจากจะมีขนาดใหญ่โต   ยังมีสีแดงที่สดเป็นเลือดนก  ขาวดุจหิมะ  และดำที่ดำสนิท  ลักษณะของสีดำขณะที่เป็นปลาเล็กจะมีลักษณะสีเทาอมฟ้าจางๆ จนกระทั่งอายุปลาประมาณ 4 - 5  ปี  จึงจะเริ่มเข้มขึ้นเรื่อยๆ  จนเป็นสีดำเข้มมากเมื่อปลาโตเต็มที่  สีแดงที่สด  เป็นผลมาจากแหล่งน้ำที่เพาะพันธุ์เป็นแหล่งน้ำแร่  Matsunosuke ไม่นิยมใช้สาหร่าย Sprilulina ช่วยเร่งสีในขณะที่ปลามีอายุต่ำกว่า 3  ปี  เพราะเชื่อว่าสาหร่าย Sprilulina มีผลกระทบต่อโครงร่างของปลาในช่วงแรกของการเจริญเติบโต ลักษณะของเกล็ดจะเป็นแบบ  ฟุกุริน (Fukurin)  คล้ายกับ  ปลาจำพวกโอกอน  (Ogon)  ในขณะที่เป็นปลาเล็ก  เกล็ดจะดูเป็นเงาสะท้อนเล็กน้อย   คล้ายกับเกล็ดกินรินอ่อนๆ  จะเห็นเป็นเกล็ด  Fukurin ได้ชัดเจน  ก็เมื่อปลาโตขึ้นอายุประมาณ 4 - 5 ปีขึ้นไป นอกจากนั้นลักษณะแปลกอีกอย่างของ Matsunosuke Sanke ก็คือ บางตัวจะมีการพัฒนารูปร่าง   ไปทางด้านความยาวก่อนในขณะที่ยังไม่โตเต็มที่   หลังจากนั้นจึงเริ่มเพิ่มความหนา และกว้างของลำตัวขึ้นช้าๆ จัดเป็นปลาที่ใช้เวลาในการพัฒนานานมาก บางคนกล่าวว่า Matsunosuke เป็นผู้ผลิต Tategoi (ปลาอนาคต) ไม่ใช่ผู้ผลิตปลาคาร์พ ในอดีตคนไม่นิยมซื้อปลาอายุ 1 - 2 ปีของ  Matsunosuke  เพราะยังดูไม่ค่อยสวย จนกระทั่งเมื่อปลาอายุ  3  ปีขึ้นไป  ก็จะมีแต่คนมาแย่งซื้อกัน ฟาร์มต้นตำรับของ  Matsunosuke  ก็คือ ฟาร์ม  Yamamatsu  (Matsu คือที่มาของคำว่า Matsunosuke)   ซึ่งปัจจุบันบริหารโดย นาย Toshiyuki Sakai  อยู่ในเมือง Mushigame  และอีก 1 ฟาร์มก็คือ Isawa Nishikigoi Center ในเมือง Isawa  เป็นของน้องชายชื่อ นาย Toshio Sakai   ซึ่งทำท่าจะดังแซงพี่ชายไปด้วยในขณะนี้ ว่ากันว่า  หาซันเก้ที่มีลวดลายสวย ๆ จาก  Matsunosuke  ค่อนข้างยาก เนื่องจากแนวทางการคัดเลือกปลา (Culling)  Tategoi  ของ Matsunosuke นั้นเน้นไปที่คุณภาพของปลามากกว่าลวดลาย ปลา Matsunosuke ที่ลวดลายสวยด้วยจึงมีราคาสูงเป็นพิเศษ ปัจจุบัน  Matsunosuke  เป็นสายพันธุ์ที่ได้รับความนิยมสูง  หลายฟาร์มมักนิยมเอา Matsunosuke Sanke มาใช้เป็นพ่อพันธุ์แม่พันธุ์   โดยเฉพาะฟาร์มในแถบ Isawa และ Mushigame เช่น  ฟาร์ม Shintaro  รวมถึง Sakai of  Hiroshima  ซึ่งผลิตซันเก้ได้รางวัล  Grand Champion ของรายการ All Japan Show ของปี คศ. 2000 ก็มีแม่พันธุ์ Matsunosuke อยู่ด้วยเช่นกัน           TOP      . ผู้เพาะพันธุ์กับสายพันธุ์ ปลาไทโช ซันเก้ ก็เหมือนกับปลาคาร์พชนิดอื่นๆ ที่ทั้งสายพันธุ์และผู้เพาะพันธุ์มีบทบาทพอๆ กัน  หลักการคัดเลือกพ่อแม่พันธุ์พื้นฐานก็คล้ายกับโคฮากุ โดยคำนึงถึงพ่อแม่พันธุ์ที่โครงสร้างของรูปร่างดี และมีขนาดใหญ่   ซึ่งจะทำให้ผลิตลูกปลาได้จำนวนมาก และตัวโตมีคุณภาพสีและผิวที่ดี แต่ความยุ่งยากที่มีมากกว่าโคฮากุก็คือ เป็นการผลิตลูกปลาที่มี 3  สี  การจับคู่พ่อแม่พันธุ์จึงทำได้หลายรูปแบบ เช่นการใช้ทั้งพ่อและแม่เป็นซันเก้ทั้งคู่ หรือใช้แม่พันธุ์ซันเก้ ผสมกับพ่อพันธุ์โคฮากุ บางฟาร์มก็ใช้พ่อพันธุ์ทั้ง 2  ตัวพร้อมๆ  กันเป็นโคฮากุและซันเก้อย่างละหนึ่ง การหวังผลของลูกปลาจึงทำได้ยากกว่า กล่าวกันว่าหาปลาซันเก้ที่ดีนั้น หาได้ยากกว่าหาโคฮากุที่ดี โดยเฉพาะในอดีตการหาปลาซันเก้ ที่ดีและมีขนาดใหญ่เกินกว่า 80 ซม. และยังสามารถคงสภาพ  ของคุณภาพ และความสง่างามไว้ได้นั้น เป็นเรื่องยากมาก ถึงแม้ปัจจุบันปลาซันเก้หลายสายพันธุ์ ได้มีการพัฒนาด้านขนาดขึ้นมามาก เช่น Dainichi Torazo  และ Matsunosuke ก็ยังไม่ใช่เรื่องที่พบเห็นกันได้ทั่วไปอยู่ดีการเลือกซื้อปลาซันเก้นั้น  สายพันธุ์มีความสำคัญเป็นอย่างมาก  โดยเฉพาะลักษณะของการพัฒนา   และเปลี่ยนแปลงของลวดลายดำ (Sumi)  ซึ่งค่อนข้างจะมีลักษณะเฉพาะในแต่ละสายพันธุ์หากรู้ว่าเป็นสายพันธุ์ใด   และมีโอกาสได้เห็นพ่อแม่พันธุ์หรืออย่างน้อยพี่น้องของซันเก้ตัวนั้นก็จะพอช่วยอนุมานได้ว่าลักษณะของสีดำจะขึ้นมามากน้อยหรือมีลักษณะอย่างไร การเลือกซื้อลูกปลาซันเก้นั้น โดยเฉพาะ Tategoi หรือปลาอนาคต และปลาเพศเมีย ซึ่งสีดำ (Sumi) จะใช้เวลาในการพัฒนาช้ากว่าปลาเพศผู้   บางครั้งสีดำบางส่วนจะยังไม่ปรากฎขึ้นมา   หรือเป็นเพียงจุดเล็กๆ หรือเงาจางๆ ส่วนใหญ่ตัวผู้จะใช้เวลา 3 - 4  ปีหรือเร็วกว่านั้น ตัวเมียอาจใช้เวลา 5 - 6 ปีหรือบางตัวนาน กว่า การเลือกซื้อปลาซันเก้ ที่เป็น Tategoi   จึงจำเป็นต้องใช้จินตนาการเข้าช่วย  ว่าเมื่อสีดำปรากฎแล้ว ลวดลายสีสรรโดยรวมจะเป็นอย่างไร  ที่ขาดไม่ได้ก็คงต้องมีโชคช่วยเยอะๆ  ด้วยก็ดี  ว่ากันว่า สีดำนั้นจะเริ่มพัฒนามาจากส่วนหาง ไล่ไปยังส่วนหัว ซึ่งต่างกับสีแดงที่พัฒนาจากทางด้านหัวไปด้านหาง ผู้เลี้ยงไทโช ซันเก้ จึงอาจต้องมีความอดทนสูงในการรอให้ปลา Finished หรือมีการพัฒนาพร้อมสมบูรณ์ในทุกด้าน           TOP
		เรื่องและภาพโดย www.siamkoi.com