ความเข้าใจผิดๆ เกี่ยวกับปรสิต และ Dimilin

   Dimilin หรือ ดีมิลิน เป็นสารเคมีที่หลายคนยึดถือว่า มันเป็น 1 ในยาสามัญประจำบ้านเลยทีเดียว จากที่ผมง่วนอยู่กับการทำเวบไซด์มากว่า 2 ปี มักพบคำถามที่มักถูกถามบ่อยๆ ว่า ทำไมใส่ดีมิลินแล้ว ปลาคาร์พยังมีอาการว่ายแฉลบไปมาอยู่อีก หลายคนเติมรอบที่ 2 และรอบที่ 3 แล้วก็ยังไม่หาย เป็นเหตุที่ทำให้ผมอยากจะดึงเอาคำถามนี้มาหาคำตอบแบบว่าเป็นเรื่องเป็นราวครับ
   ดีมิลิน เป็นชื่อการค้าของสารเคมีที่มีชื่อว่า Diflubenzuron จัดว่า เป็น “ยาฆ่าแมลง” ประเภทหนึ่งครับ มีลักษณะเป็นผงสีเทาละลายน้ำได้ง่าย ต่างประเทศมักจะใช้สารเคมีตัวนี้กับงานเกษตรประเภทสวนป่า หรือพืชไร่ประเภทฝ้ายหรือถั่วเหลือง ดีมิลินที่จำหน่ายหากไม่ใช่ประเภทแบ่งขายแล้ว ก็จะมีตัวเลขกำหนดเป็นเปอร์เซ็นต์ เช่น 25 % WP หมายความว่า ในน้ำหนัก 100 % จะประกอบด้วยส่วนประสมที่ไม่ทำปฏิกิริยากับสารอื่นหรือตัวเฉื่อย 75% ที่เหลือคือ ดีมิลิน 25% ครับ สำหรับดีมิลินที่จำหน่ายในบ้านเราจะมีดีมิลินเป็นส่วนประกอบอยู่ราว 25-28%
    คุณสมบัติของดีมิลิน ดีมิลินมีคุณสมบัติการยับยั้งการสร้างเปลือกแข็งของสัตว์หรือแมลงประเภทที่ต้องสร้างเปลือกแข็งภายนอกประเภท Chitin ในการหุ้มห่อตัว (Crustacean) เช่น กุ้ง ปู แมลงปีกแข็งทั้งหลาย ด้วยคุณสมบัติแบบนี้ มันจึงมีฤทธิ์ทำให้ปรสิตประเภท หนอนสมอ เห็บปลา ที่ต้องอาศัยการลอกคราบปีละหลายๆ ครั้งในการเติบโต ไม่สามารถเติบโตต่อไปได้ เพราะเมื่อตัวอ่อนนิ่มข้างในเติบโตขึ้น และสลัดเปลือกแข็งหุ้มตัวออกไปแล้ว แต่กลับไม่สามารถสร้างเปลือกแข็งอันใหม่มาห่อหุ้มตัวมันเองในที่สุดมันจึงตายไป (ขอให้นึกถึงว่าหากคนเราไม่มีกระดูกแล้วจะมีลักษณะอย่างไร)
    ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับปรสิต และ Dimilin หลายคนยังคงเข้าใจคิดว่า ปรสิตเป็นสิ่งมีชีวิตที่มองเห็นด้วยตาเปล่า แม้ว่าจะมีขนาดเล็กมากก็ตาม และตัวที่เรารู้จักกันดีก็คือ หนอนสมอ และเห็บปลา เพราะมีตัวอย่างให้ดู แต่ข้อเท็จจริงก็คือ ยังมีปรสิตอีกหลายชนิดที่รังควานปลาของเราตลอดมาและเราไม่สามารถมองเห็นด้วยตาเปล่า โดยเฉพาะกลุ่มโปรโตซัวซึ่งดีมิลินใช้ไม่ได้ผลครับ ซึ่งจะต้องอาจจะใช้สารเคมีตัวอื่นแทน
    ด้วยความไม่รู้ถึงสรรพคุณหรือคุณสมบัติของสารเคมีตัวนี้ เลยเข้าใจผิดคิดว่าหากใส่ดีมิลินแล้ว ปัญหาจะหมดไป


ดีมิลินแบบมียี่ห้อ เป็นยาฆ่าแมลงประเภทหนึ่ง
 
   อัตราการใช้ดีมิลิน อัตราการใช้ดีมิลิน อัตราการใช้อยู่ที่ 1 ส่วนในล้านส่วน / มิลลิกรัมต่อลิตร หรือ 1 กรัมต่อน้ำ 1 ตัน หากใครที่มีช้อนตวงยาแบบมาตรฐาน เราพอประมาณได้ครับว่า ครึ่งช้อนชาจะประมาณเท่ากับ 1 กรัมของดีมิลิน
    ระยะเวลาในการใช้ เท่าที่ผมค้นหาจากแหล่งอ้างอิงหลายๆ แห่ง พบว่าค่อนข้างมีความแตกต่างกันครับ ขออนุญาตสรุปแบบนี้แล้วกันครับ ช่วงแรกที่มีปัญหา อาจจะทุก 15 วัน แต่หากจะใช้เพื่อป้องกันให้ใส่ทุก 30-60 วัน เวลาที่เหมาะสม ดีมิลินจะสลายตัวได้ง่ายเมื่อโดนแสงสว่างจึงแนะนำให้ใช้ตอนเย็น
    ความเป็นพิษของดีมิลิน จากรายงานพบว่า มีพิษค่อนข้างต่ำต่อสัตว์เลี้ยงและมนุษย์ครับ แต่ก็มีรายงานในสัตว์ทดลองบ้างว่า หากได้รับสารตัวนี้ในปริมาณมากๆ ต่อเนื่องเป็นเวลานาน ก็อาจจะทำให้มีอาการตับ ม้าม โตกว่าปกติ เม็ดเลือดแดงมีไม่สามารถนำพาก๊าซออกซิเจนได้ดี แต่ยังไม่มีรายงานการทดลองความเป็นพิษ หรือพิษที่มนุษย์ได้รับจากดีมิลิน
    ข้อพึงระมัดระวังในการใช้ร่วมกับยาหรือสารเคมีอื่น ไม่แนะนำให้ใช้ร่วมกับยาหรือสารเคมีอื่น และต้องเข้าใจด้วยว่า ดีมิลินเมื่อละลายน้ำแล้ว จะลดปริมาณออกซิเจนที่ละลายในน้ำด้วยครับ
 


ดีมิลินแบบแบ่งขายที่เราเห็นกันทั่วไป


โปรโตซัวที่ทำให้เกิดโรคจุดขาว
ซึ่งดีมิลินใช้ไม่ได้ผลครับ ในภาพกำลังเกาะ
สร้างความรำคาญให้แก่เหงือกปลา


Trichodina ก็เป็นโปรโตซัวอีกอย่างหนึ่งครับ
จัดว่าเป็นปรสิต ซึ่งดีมิลินใช้ไม่ได้ผลเช่นกัน
 
    คิดว่า พอคุณได้อ่านเรื่องดีมิลินนี้แล้ว คงจะเข้าใจมากขึ้นนะครับว่า ทำไมบางกรณีถึงใช้ดีมิลินไม่ได้ผล
Pat Koilover Group 28 กุมภาพันธ์ 2546