การก่อสร้างบ่อปลาแฟนซีคาร์พและบ่อกรองที่ถูกต้อง เพื่อที่จะเป็นเสมือนบ้านให้กับปลานั้น ควรจะเริ่มตั้งแต่การเลือกทำเล ที่ตั้งที่เหมาะสม การออกแบบรูปร่างของบ่อเลี้ยง ซึ่งมีผลโดยตรงกับทิศทางการไหลของน้ำภายในบ่อ จากนั้นจะเป็นการคำนวณปริมาตรของน้ำภายในบ่อเลี้ยง ซึ่งมีผลโดยตรงกับขนาดของบ่อกรอง ซึ่งต่อเนื่องไปจนถึงการคำนวณรอบการกรองต่อวัน ( turnover time / day ) และ ระยะเวลาการกักเก็บน้ำ ( Hydraulics Retention Time) ที่เหมาะสม ซึ่งค่าตัวแปรเหล่านี้ จะทำหน้าที่เป็นตัวกำหนดขนาดของปั๊มน้ำที่จะใช้ในบ่อกรองแต่ละบ่อ

รูปซ้ายมือ บ่อเลี้ยงที่มีพื้นที่กว้าง ประกอบกับความลึกที่เหมาะสม จะทำให้ปลาที่เลี้ยงไว้ได้รับการออกกำลังกายที่ดี

          มีนักเลี้ยงปลาหลายคนกล่าวไว้ว่า "บ่อเลี้ยงปลาที่ถูกใจผู้เลี้ยงมักจะเป็นบ่อที่สองหรือบ่อที่สามเพราะเป็นการสร้างจากการศึกษาข้อผิดพลาดในอดีต" ในความคิดส่วนตัวของผมเอง คิดว่าความคิดนี้ไม่เชิงจะถูกต้องนักทีเดียว แต่ตัวผู้กลับเห็นด้วยกับ Peter Waddington ผู้เขียนหนังสือ Koi Kichi ที่กล่าวไว้ว่า "The Cheapest way to build a Koi pond is to build it once, but built it properly" โดยวิธีนี้ผู้เขียนคิดว่านอกจากจะถูกเงินตามที่กล่าวแล้ว ยังเป็นวิธีที่ถูกต้องอีกด้วย เพราะหากว่าเราศึกษานิสัยใจคอของปลาที่เราจะเลี้ยงตลอดจนทฤษฎีพื้นฐานต่างๆ ในการสร้างบ่อเลี้ยงและบ่อกรองให้ดีแล้ว การสร้างบ่อครั้งเดียวโดยให้ถูกใจทั้งผู้เลี้ยง ( คือตัวเรา ) และผู้ถูกเลี้ยง ( ปลาแฟนซีคาร์พ ) นั้นไม่ใช่เรื่องยาก

รูปบน สำหรับโจทย์ที่ว่าต้องการให้ปลาที่เลี้ยงไว้ได้รับแสงแดดในปริมาณที่พอเหมาะ ในขณะเดียวกันก็ไม่ต้องการให้บ่อเลี้ยงได้รับน้ำฝนเลย หลังคาโปร่งแสงดูเหมือนจะเป็นทางเลือกที่ดี

1. ต้องมีเนื้อที่พอเพียง ในการก่อสร้างทั้งบ่อเลี้ยงและบ่อกรอง สำหรับพื้นที่ผิวหน้าน้ำของบ่อเลี้ยงสำหรับปลาแฟนซีคาร์พไม่ควรจะต่ำกว่า 6 ตารางเมตร ดังนั้นบ่อกรอง (ที่ระดับความลึกเดียวกัน) ก็ไม่ควรมีพื้นที่ต่ำกว่า 2 ตารางเมตร (โดยตามสัดส่วนมาตรฐานของบ่อกรองต่อบ่อเลี้ยงคือ 1 : 3) ดังนั้นทำเลที่จะเลือกสร้างบ่อเลี้ยงและบ่อกรองจึงต้องมีพื้นที่รวมกันอย่างน้อย 8 ตารางเมตร

2. ต้องได้รับแสงแดดในปริมาณที่เหมาะสม แสงแดดมีผลต่อสีสันของปลาช่วยให้สีสันของปลาสดใส ตลอดจนแสงแดดจะช่วยทำให้เกิดตะไคร่น้ำภายในบ่อซึ่งเป็นอาหารอย่างหนึ่งของปลาที่เลี้ยงไว้ ตลอดจนตะไคร่น้ำจะช่วยให้กระบวนการบำบัดสารประกอบไนโตรเจนที่เกิดขึ้นในบ่อเกิดขึ้นได้ครบวงจร อย่างไรก็ตาม หากแสงแดดมีปริมาณที่มากเกินไปก็จะทำให้น้ำในบ่อเป็นสีเขียว ทำให้มองไม่เห็นความสวยงามบนตัวปลา ตลอดจนสังเกตอาการปลาที่ป่วยได้ไม่ชัดเจน แสงแดดตอนเช้า จะให้ประโยชน์กับปลามากกว่าแสงแดดตอนบ่าย ในขณะเดียวกัน ไม่ควรให้บ่อปลาโดนแสงแดดแรงๆ ตอนเที่ยงวัน ดังนั้นจะเห็นได้ว่าการทำหลังคาคลุมทั้งบ่อเลี้ยงและบ่อกรองน่าจะเป็นวิธีที่ดีที่สุด หากว่าไม่ติดขัดในเรื่องของทัศนียภาพหรือความสวยงาม เพราะนอกจากจะสามารถป้องกันแสงแดดที่แรงเกินไปแล้ว ยังใช้ป้องกันน้ำฝนอันเป็นตัวการสำคัญที่มีผลกระทบต่อสุขภาพปลาภายในบ่อได้อีกด้วย ทั้งนี้หลังคาคลุมบ่อควรจะใส่แผ่นหลังคาชนิดโปร่งแสงสลับไว้ด้วย เพื่อป้องกันไม่ให้บ่อเลี้ยงได้รับแสงแดดน้อยเกินไป โดยเลือกสัดส่วนการสลับตามความเหมาะสม ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับที่ตั้งของบ่อและปริมาณแสงเป็นสำคัญ

3. ปริมาณน้ำฝนที่ตกลงไปในบ่อบ่อเลี้ยงปลาแฟนซีคาร์พที่ดีไม่ควรจะรับน้ำฝนเลย โดยเฉพาะบ่อเลี้ยงที่อยู่ติดกับตัวบ้านการรับน้ำฝนที่ไหลผ่านหลังคา บ้านลงมาเป็นสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงที่สุด ควรจัดหารางระบายน้ำเพื่อป้องกันกรณีดังกล่าว ส่วนน้ำฝนที่ผ่านชั้นบรรยากาศลงสู่บ่อเลี้ยงโดยตรงนั้น นอกจากน้ำฝนจะชะล้างฝุ่นละออง เชื้อโรคที่มีอยู่ในอากาศลงสู่บ่อเลี้ยงแล้ว น้ำฝนยังจะรวมตัวกับคาร์บอนไดออกไซด์ในชั้นบรรยากาศได้กรดคาร์บอนิค ( H2CO3 ) หรือในกรณีที่อยู่ใกล้แหล่งอุตสาหกรรมอาจมีก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ( SO2 ) ซึ่งรวมตัวกับน้ำแล้วได้กรดซัลฟุริค ( H2SO4 ) ในอีกกรณีหนึ่งก็คือการที่น้ำฝนตกลงในบ่อเลี้ยงเป็นจำนวนมาก มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิของน้ำในบ่อเลี้ยงอย่างรวดเร็ว ซึ่งอาจทำให้ปลาป่วยได้

4. ควรอยู่ใกล้บ้านหรือสะดวกต่อการดูปลาเป็นเวลานาน การที่เจ้าของปลา เป็นผู้ให้อาหารปลาเองทุกมื้อ และยืนดูปลาที่เลี้ยง จนกว่าปลาจะกินอาหารจนหมดนั้นถือเป็นการเลี้ยงปลาที่ดีมากวิธีหนึ่ง เนื่องจากในช่วงเวลานี้ นอกจากเจ้าของปลาจะได้สังเกตพฤติกรรมของปลาแต่ละตัวซึ่งแตกต่างกันออกไปตลอดจนสังเกตพบปลาบางตัวที่เริ่มป่วย นอกจากนี้ยังจะได้สังเกตการเปลี่ยนแปลง, การพัฒนาทางด้านลวดลายและรูปทรงของปลาที่เลี้ยงอีกด้วย ซึ่งการสังเกตข้อมูลเหล่านี้ต้องใช้เวลา และอาศัยความละเอียดอ่อน ทำเลที่ตั้งที่เอื้ออำนวยต่อการดูปลาเป็นเวลานาน ๆ จะให้ประโยชน์ในจุดนี้ได้มาก

รูปขวามือ ลักษณะขอบบ่อแบบนี้อาจดูสวยงามและกลมกลืน แต่ปลาจะถูกล่าได้ง่าย จากนักล่าที่อยู่บนบก ไม่ว่าจะเป็น แมว หรือ สุนัข ในขณะเดียวกันการกินอาหารที่ขอบบ่อ ของปลาที่มีขนาดใหญ่จะกระทำได้ลำบาก

รูปซ้ายบน บ่อรูปทรงฟรีฟอร์ม

รูปขวาบน ลักษณะรูปทรงบ่อที่ไม่ดี ทำให้เกิดการไหลเวียนของกระแสน้ำไม่ดี

1. รูปทรงบ่อแบบเรขาคณิต เช่น สี่เหลี่ยมผืนผ้า, สี่เหลี่ยมจตุรัส หรือวงกลม

   ข้อดีของบ่อแบบนี้ก็คือ ก่อสร้างได้ง่ายกำหนดขอบเขตของบ่อได้ง่าย คำนวณหาปริมาตรของน้ำภายในบ่อได้ง่าย ตลอดจนกำหนดทิศทางการไหลของน้ำได้ง่ายเช่นเดียวกัน

2. รูปทรงแบบอิสระหรือที่นิยมเรียกกันว่า บ่อแบบฟรีฟอร์ม (Free Form)

   ข้อดีของบ่อรูปทรงแบบนี้ก็คือ สวยงามดูลงตัวกว่า เหมาะกับบ้านที่มีบริเวณสวนหย่อมอยู่แล้ว นอกจากจะใช้เลี้ยงปลาเพื่อดูความสวยงามของปลาแล้ว ตัวบ่อยังใช้ประดับตกแต่งสวนอีกด้วย

   แต่ไม่ว่า จะเลือกรูปทรงบ่อแบบใดก็ตาม สิ่งที่ควรคำนึงถึงก็คือ ในการเลี้ยงปลาแฟนซีคาร์พในระยะยาว พื้นที่ผิวหน้าของบ่อเลี้ยงในแนวราบ (Horizontal Area) ไม่ควรจะต่ำกว่า 6 ตารางเมตร ไม่ฉะนั้นปลาที่เลี้ยงจะไม่มีการออกกำลังกายเท่าที่ควร

1. บ่อแบบลอยตัวไม่ฝังดิน บ่อประเภทนี้ความสูงของบ่อ จะเป็นตัวกำหนดความลึกของบ่อโดยตรง ดังนั้นจะเป็นได้ว่าบ่อชนิดนี้จะไม่สามารถให้มีความลึกมากกว่า 1.00 เมตรได้ เนื่องจากขอบบ่อสูงจะทำให้การชมปลาที่เลี้ยงไว้ไม่ได้รับความสะดวกเท่าที่ควร ตลอดจนไม่เหมาะสมที่จะใช้เลี้ยงปลาในระยะยาว ซึ่งจะได้กล่าวถึงในหัวข้อความลึกของบ่อเลี้ยงต่อไป

   ข้อดีของบ่อแบบนี้คือก่อสร้างได้ง่าย ใช้งบประมาณน้อย

2. บ่อแบบกึ่งฝังดินกึ่งลอยตัว บ่อประเภทนี้มีขอบบ่อส่วนหนึ่งโผล่ขึ้นมาจากพื้นดิน(ส่วนมากประมาณ 40-50 ซม. เพื่อใช้นั่งชมปลาได้) อีกส่วนหนึ่งฝังอยู่ในดิน (มากหรือน้อยขึ้นอยู่กับความลึกของบ่อเลี้ยงที่ผู้เลี้ยงต้องการ)

   ข้อดีของบ่อปลาชนิดนี้คือ ผู้เลี้ยงสามารถใช้ขอบบ่อป้องกันปัญหาน้ำท่วม หรือน้ำชะหน้าดินที่อาจไหลลงสู่บ่อได้ ในขณะเดียวกันยังสามารถ เพิ่มระดับความลึกของบ่อเลี้ยงได้ โดยไม่ต้องคำนึงว่าระดับขอบบ่อจะทำให้เสียความสวยงาม หรือความสะดวกในการชมปลาหรือเปล่า แต่งบประมาณในการก่อสร้างจะสูงกว่าแบบแรก เนื่องจากต้องเสียงบประมาณส่วนหนึ่งเป็นงานในชั้นดิน

3. บ่อแบบฝังดิน บ่อชนิดนี้มักจะพบเห็นได้ทั่วไปตามสวนหย่อม ข้อควรระวังในการสร้างบ่อแบบนี้ก็คือ อย่าให้ขอบบ่อต่ำเกินไปจนน้ำชะหน้าดินไหลลงไปในบ่อหรือไม่สามารถป้องกันน้ำนองเนื่องจากฝนตกได้ ในกรณีที่เป็นบ่อกลางแจ้ง บ่อแบบนี้เจ้าของบ่อสามารถกำหนดความลึกของบ่อเลี้ยงที่จะสร้างได้โดยสะดวกเช่นเดียวกับบ่อเลี้ยงแบบที่ 2

   มีอีกสิ่งหนึ่งที่ควรพิจารณาก็คือ บ่อเลี้ยงยิ่งมีส่วนที่ฝังดินมากเท่าไหร่ ก็จะยิ่งมีการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิของน้ำในบ่อเลี้ยงน้อยลงเท่านั้น เพราะดินจะทำหน้าที่เป็นฉนวนความร้อนที่ดี นอกจากนี้บ่อที่ฝังดินจะมีอุณหภูมิของน้ำต่ำกว่า/เย็นกว่าน้ำในบ่อแบบลอยตัวในกรณีของฤดูร้อน ในทางกลับกันในฤดูหนาวอุณหภูมิของน้ำในบ่อเลี้ยงแบบฝังดินจะสูงกว่า/อุ่นกว่าน้ำในบ่อเลี้ยงแบบลอยตัว ซึ่งปรากฏการณ์ทั้งสองกรณีล้วนเป็นผลดีต่อการเลี้ยงปลาแฟนซีคาร์พทั้งสิ้น

รูปขวามือ อีกรูปแบบหนึ่งของบ่อแบบกึ่งลอยตัวกึ่งฝังดิน

ความลึกของบ่อเลี้ยงเป็นอีกปัจจัยหนึ่ง ที่มีผลต่อความเป็นอยู่และรูปทรงของปลาในบ่อเลี้ยงโดยตรง นักเลี้ยงปลามือสมัครเล่นส่วนใหญ่มักละเลยความสำคัญในจุดนี้ไป จึงมักจะเริ่มต้นสร้างบ่อเลี้ยงบ่อแรกของตนที่ระดับความลึกไม่มากนัก และเมื่อศึกษารายละเอียดในการเลี้ยงปลามาถึงจุดหนึ่งด้วยตนเอง ก็พบว่าความลึกของบ่อที่ตนเองมีอยู่ไม่พอเพียงต่อปลา ที่สำคัญก็คือปัญหาในด้านความลึกไม่สามารถแก้ไขได้นอกเสียจากการรื้อทิ้งและสร้างใหม่

บ่อเลี้ยงที่ดีควรมีความลึกเท่าไหร่ มักจะเป็นปัญหาที่มีคำตอบแตกต่างกันออกไปเสมอ บางคนกล่าวว่าสามารถประสบความสำเร็จจากการเลี้ยงปลาที่ความลึก 1 เมตรเท่านั้น (ซึ่งเป็นส่วนน้อย) หรือน้ำเลี้ยงปลาบางท่านอาจสร้างบ่อที่มีความลึก 2 เมตร (หรือบางที 3 เมตร) โดยเหตุผลที่ว่าต้องการให้ปลาเจริญเติบโตอย่างรวดเร็วตลอดจนได้รับการออกกำลังกายอย่างเต็มที่ แล้วความลึกระดับไหนจึงเป็นคำตอบที่ดี? คำตอบก็คือยิ่งมากยิ่งดี ทั้งนี้ทั้งนั้นขึ้นอยู่กับปัจจัยพื้นฐานหลัก

• ปัจจัยแรก ความสวยงาม หน้าน้ำของบ่อเลี้ยงของคุณกว้างเท่าไหร่ ยกตัวอย่างหากบ่อเลี้ยงของคุณมีขนาด 2x3 เมตร (ซึ่งเป็นพื้นที่ที่เล็กที่สุดหากจะมีการเลี้ยงปลาในระยะยาว) ความลึกในบ่อของคุณก็ไม่ควรจะเกิน 2.00 เมตร เพราะหากบ่อของคุณมีความลึกมากกว่า2.00 เมตรแล้ว จะทำให้บ่อแลดูลึกเกินไปดูน่ากลัวมากกว่าน่าชม แต่หากว่าบ่อเลี้ยงของคุณต้องการขนาด 5x10 เมตร คุณสามารถสร้างบ่อที่มีความลึกถึง 3.00 เมตร ได้อย่างสบายโดยบ่อไม่ดูลึกเกินไปแต่อย่างใด ทั้งนี้ทั้งนั้นบ่อเลี้ยงปลาแฟนซีคาร์พที่ดีไม่ควรจะมีความลึกต่ำกว่า 1.50 เมตร ซึ่งความลึกดังกล่าวจะสามารถสร้างได้และสอดคล้องกันกับพื้นที่ที่น้อยที่สุด ที่จะเลี้ยงปลาแฟนซีคาร์พได้ดีในระยะยาว

• ปัจจัยที่ 2 อุณหภูมิของน้ำบ่อที่มีความลึกมากกว่าย่อมปกป้องปลา ต่อการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิอย่างรวดเร็วได้ดีกว่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งในฤดูหนาวที่อุณหภูมิกลางวันและกลางคืนแตกต่างกันค่อนข้างมาก ซึ่งการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิอย่างรวดเร็วนี้มีผลทำให้ปลาเครียดหรือป่วยได้

  ซึ่งตามหลักแล้วปลาแฟนซีคาร์พไม่ควรจะได้รับการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิเกิน 3 องศาเซลเซียสภายใน 1 วัน เทียบบ่อเลี้ยงที่มีความจุ/ปริมาตรเท่ากัน แต่ความลึกต่างกัน เช่นบ่อแรกขนาดความลึก 1 เมตร บ่อที่สองความลึก 2 เมตร บ่อที่สองจะมีการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิของน้ำในบ่อช้ากว่าบ่อแรกเป็นเท่าตัว

• ปัจจัยที่ 3 รูปร่างและรูปทรงของปลาปลาแฟนซีคาร์พก็เหมือนกับคนหรือสัตว์เลี้ยงอื่นๆ ทั่วไปที่ต้องมีการออกกำลังกายอย่างพอเพียง จึงจะเติบโตมีรูปร่างและรูปทรงที่สมส่วนได้ ที่สำคัญก็คือ การออกกำลังกายที่ส่งผลต่อรูปทรงที่ดีของปลานั้นคือ การว่ายน้ำขึ้นลงในแนวดิ่ง ไม่ใช่ในแนวนอน เปรียบเทียบคล้ายกับการออกกำลังท่า Sit up ของคนนั่นเอง ดังนั้นจะเห็นได้ว่าบ่อเลี้ยงตื้น ๆ จะสามารถเลี้ยงปลาได้ในช่วงเวลาหนึ่งเท่านั้น เมื่อปลาตัวใหญ่ขึ้น (ทำให้มีโอกาสว่ายน้ำในแนวดิ่งได้น้อยลง) ปลาก็จะเริ่มอ้วน หรือที่เรียกกันว่า "ท้องย้วยหรือท้องป่อง" ในที่สุด นอกจากนี้แรงดันน้ำที่สูงกว่าที่พบในได้ระดับน้ำที่ลึกกว่ายังมีส่วนสำคัญในการดูแลรักษารูปร่างของปลาให้ดีอีกด้วย

รูปขวามือ บ่อเลี้ยงที่ดี ไม่จำเป็นต้องมีเพียงสะดือเดียวเสมอไป แต่สิ่งที่ควรจะมีอย่างยิ่งคือ ทุก ๆ สะดือ ควรมี slope จากขอบบ่อเข้าหาสะดือบ่อ

ทิศทางการไหลของน้ำภายในบ่อ
ทิศทางการไหลของน้ำภายในบ่อ มีบทบาทสำคัญต่อรูปร่างของปลาในบ่อและประสิทธิภาพในการดึงตะกอนสู่บ่อกรองซึ่งถูกกำหนดโดย

1. รูปร่างของบ่อ โดยมากบ่อแบบรูปทรงเรขาคณิตจะกำหนดทิศทางการไหลได้ไม่ยากสิ่งหนึ่งที่ควรคำนึงในการสร้างบ่อแบบเรขาคณิตก็คือ พยายามลบมุมเหลี่ยมในบ่อให้เป็นมุมมนเพื่อลีกเลี่ยงจุดอับซึ่งจะทำให้การกวาดตะกอนลงสู่สะดือและผ่านไปยังบ่อกรองกระทำได้ไม่ดีเท่าที่ควร

2. ตำแหน่งของหัวพ่นน้ำ (Jet) ในกรณีของบ่อรูปทางอิสระ (Free Form) การติดตั้งหัวพ่นน้ำในจุดอับก็จะสามารถแก้ไขปัญหาจุดอับนั้นไปได้นอกจากกนี้สำหรับน้ำเลี้ยงปลาแฟนซีคาร์พระดับจริงจังบางท่านอาจติดตั้งหัวพ่นน้ำในบ่อเลี้ยงไว้ 2 ชุด โดยชุดแรกทำให้เกิดกระแสน้ำแบบตามเข็มนาฬิกา และชุดที่ 2 ทำให้เกิดกระแสแบบทวนเข็มนาฬิกา จากนั้นจะทำการเปิดสลับชุดกัน เพื่อให้ปลาในบ่อได้ใช้กล้ามเนื้อในการว่ายน้ำได้เท่าๆ กันทั้งสองด้าน ทั้งนี้เพื่อความสมบูรณ์ในรูปร่าง/รูปทรงของปลาที่เลี้ยงไว้

รอบการกรองต่อวัน (Turnover time/day) หมายถึงจำนวนเท่าของน้ำในบ่อเลี้ยงที่ได้รับการกรองภายใน 1 วัน รอบการกรองต่อวันที่เหมาะสมที่ผู้เขียนแนะนำคืออย่างน้อย 12 รอบ/วัน

โดยสรุปเป็นสูตรการคำนวณง่าย ๆ ดังนี้

รูปขวามือ Performance Curve (ของ Calpeda GM10) โดยปกติแล้วผู้ใช้ไดโว่ไม่ว่ารุ่นใดยี่ห้อใดก็ตาม ควรศึกษา Curve ของแต่ละรุ่นให้ดี ทั้งนี้เพื่อการคำนวนค่าต่างๆที่ถูกต้องแม่นยำ

โดยค่าระยะเวลาดังกล่าวสามารถเขียนเป็นสูตรเพื่อทำการคำนวณได้ดังนี้

  ระยะเวลาการกักเก็บน้ำ (นาที) = ปริมาตรบ่อกรอง (ลบ.เมตร) / อัตราการกรอง (ลบ.เมตร/นาที)